Naczyniak u niemowlaka – przyczyny, objawy i leczenie

Naczyniak u niemowlaka jest zwykle łagodną zmianą naczyniową, która pojawia się w pierwszych tygodniach życia, przez pewien czas rośnie, a następnie stopniowo zanika. Większość zmian nie wymaga leczenia, ale naczyniak powinien zostać oceniony przez pediatrę, zwłaszcza gdy szybko się powiększa, znajduje się przy oku lub ustach albo ulega owrzodzeniu.

Czym jest naczyniak u niemowlaka?

Naczyniak niemowlęcy, nazywany też naczyniakiem wczesnodziecięcym lub IH (ang. infantile hemangioma), to łagodny rozrost komórek tworzących naczynia krwionośne. Słowo „nowotwór” może brzmieć niepokojąco, ale w tym przypadku chodzi o zmianę niezłośliwą. Naczyniak nie daje przerzutów i u większości dzieci z czasem samoistnie się zmniejsza.

Zmiana często nie jest widoczna w dniu porodu. Zwykle pojawia się po kilku dniach lub w pierwszych 1–2 tygodniach życia. Początkowo może wyglądać jak jasnoczerwona plamka, drobne pajączki naczyniowe albo białawe przebarwienie. Później staje się bardziej intensywnie czerwona, wypukła lub – gdy znajduje się głębiej – niebieskawa i miękka w dotyku.

Naczyniaki wczesnodziecięce dotyczą około 4–5% niemowląt, a u wcześniaków występują częściej. Wiele źródeł podaje wyższe wartości w wybranych grupach, dlatego odsetek zależy od badanej populacji. Większość zmian ma łagodny przebieg i nie wymaga terapii.

Naczyniak a malformacja naczyniowa – czym się różnią?

Naczyniak niemowlęcy nie jest tym samym co malformacja naczyniowa. Naczyniak najczęściej pojawia się dopiero po urodzeniu, przechodzi okres szybkiego wzrostu, a następnie zaczyna zanikać. Jego rozwój wiąże się z nieprawidłowym namnażaniem komórek naczyń.

Malformacja naczyniowa jest zwykle widoczna od urodzenia i rośnie proporcjonalnie do dziecka. Nie przechodzi typowej fazy szybkiego wzrostu i samoistnego zanikania, dlatego wymaga innego rozpoznania oraz postępowania. Na podstawie samego wyglądu rodzic nie zawsze może pewnie odróżnić oba rodzaje zmian. W razie wątpliwości ocenę przeprowadza pediatra, dermatolog dziecięcy lub lekarz zajmujący się anomaliami naczyniowymi.

Jak rozwija się naczyniak?

Naturalny przebieg naczyniaka niemowlęcego obejmuje trzy etapy. Tempo zmian zależy między innymi od głębokości, rozległości i lokalizacji. Zmiany położone głębiej, duże oraz segmentarne mogą rosnąć dłużej niż małe naczyniaki powierzchowne.

Przeczytaj również: Katar u noworodka – jak pomóc dziecku i kiedy udać się do lekarza?

Wzrost w pierwszych miesiącach nie musi oznaczać pogorszenia ani błędu w opiece. Jest częścią typowego cyklu, choć w przypadku zmian w okolicy oka, ust, nosa, szyi lub dróg oddechowych nie należy czekać z konsultacją. Inwolucja jest powolna. Około 30% zmian zanika do 3. roku życia, 50% do 5. roku życia, a 70% do 7. roku życia. U niektórych dzieci proces trwa dłużej, nawet do 10.–12. roku życia.

Dlaczego powstaje naczyniak?

Dokładny mechanizm powstawania naczyniaków nie został ostatecznie wyjaśniony. Rozważa się między innymi rolę niedotlenienia tkanek w życiu płodowym, zaburzeń regulacji tworzenia naczyń oraz komórek o cechach podobnych do komórek pochodzenia łożyskowego. Są to hipotezy dotyczące biologii zmiany, a nie przyczyny, za którą odpowiadają rodzice.

Niektóre okoliczności zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia naczyniaka, ale nie oznaczają, że zmiana na pewno się pojawi. Należą do nich:

• Wcześniactwo i niska masa urodzeniowa.
• Płeć żeńska.
• Ciąża mnoga.
• Stan przedrzucawkowy lub niektóre zaburzenia dotyczące łożyska.
• Występowanie naczyniaków u bliskich krewnych.

Rozpoznanie najczęściej opiera się na wyglądzie zmiany i badaniu lekarskim. Dodatkowe badania nie są potrzebne przy typowym, pojedynczym naczyniaku. Przy wielu zmianach skórnych lekarz może zlecić USG jamy brzusznej, aby ocenić, czy nie występują naczyniaki narządowe, zwłaszcza wątroby. USG Doppler, rezonans lub inne badania obrazowe wykonuje się wtedy, gdy rozpoznanie jest niepewne albo lokalizacja zmiany sugeruje ryzyko nieprawidłowości anatomicznych.

Przeczytaj również: Jaka jest prawidłowa temperatura u niemowlaka?

Kiedy naczyniak wymaga pilnej konsultacji?

Najczęściej wystarcza obserwacja, ale niektóre lokalizacje i cechy zmiany zwiększają ryzyko powikłań. Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają przede wszystkim:

• Owrzodzenie, sącząca się rana, nasilony ból lub nieprzyjemny zapach zmiany.
• Krwawienie, którego nie można szybko zatrzymać delikatnym uciskiem.
• Naczyniak na powiece, przy oku lub w oczodole, zwłaszcza gdy opada powieka albo dziecko ma trudności z otwieraniem oka.
• Zmiana w okolicy ust, nosa, gardła lub szyi, gdy pojawiają się problemy z oddychaniem, ssaniem, połykaniem albo głosem.
• Bardzo szybki wzrost, duży rozmiar lub rozległa, segmentarna zmiana na twarzy albo w okolicy lędźwiowo-krzyżowej.
• Więcej niż kilka naczyniaków skórnych, szczególnie gdy pojawiają się jednocześnie.

Owrzodzenie może prowadzić do bólu, zakażenia, krwawienia i blizny. Nie należy samodzielnie stosować na nie leków, maści ani preparatów ziołowych bez konsultacji. Zmiany w okolicy oka mogą zaburzać rozwój widzenia, a naczyniaki w obrębie dróg oddechowych bywają niewidoczne na skórze. W takich sytuacjach szybka ocena specjalisty ma większe znaczenie niż sama wielkość zmiany.

Duże lub segmentarne naczyniaki twarzy mogą wymagać oceny pod kątem rzadkich zespołów wad, między innymi PHACE. Zmiany w okolicy lędźwiowo-krzyżowej mogą wiązać się z zespołem LUMBAR. Nie oznacza to, że każde znamię w tych miejscach jest objawem zespołu, ale uzasadnia konsultację specjalistyczną.

Jak leczy się naczyniak u niemowlaka?

Leczenie nie jest potrzebne w większości przypadków. Pediatra może zalecić obserwację, gdy naczyniak jest mały, nie powoduje dolegliwości, nie znajduje się w miejscu zagrożonym uciskiem i rozwija się zgodnie z typowym cyklem. Według danych klinicznych terapii wymaga około 10–20% dzieci, zależnie od przyjętych kryteriów i charakterystyki badanej grupy.

Do leczenia kwalifikuje się zmiany, które zagrażają funkcjom życiowym, powodują zaburzenia widzenia lub oddychania, ulegają owrzodzeniu, krwawią, utrudniają karmienie albo mogą pozostawić trwałe następstwa. Znaczenie ma też lokalizacja, tempo wzrostu, głębokość oraz ryzyko istotnej deformacji.

Przeczytaj również: Ile witaminy D dla noworodka? Zalecenia i dawkowanie

Najczęściej stosowane metody obejmują:

• Propranolol – doustny beta-bloker i lek pierwszego wyboru przy naczyniakach wymagających leczenia ogólnego. Hamuje dalszy wzrost i przyspiesza zmniejszanie się zmiany.
• Timolol miejscowy – może być rozważany przy małych, powierzchownych naczyniakach. Nie jest właściwym rozwiązaniem dla dużych, grubych lub głębokich zmian.
• Laseroterapia – jej zastosowanie zależy od rodzaju zmiany. Może być rozważana między innymi przy wybranych zmianach powierzchownych lub utrwalonych teleangiektazjach po inwolucji.
• Chirurgia – stosowana w wybranych sytuacjach, na przykład przy zmianie pozostawiającej trwałą przeszkodę, powikłanej lub wymagającej usunięcia z przyczyn medycznych.

Propranolol wymaga kwalifikacji i kontroli lekarskiej. Lekarz ocenia między innymi układ krążenia, sposób karmienia, masę ciała oraz możliwe przeciwwskazania. Dawka i czas terapii są ustalane indywidualnie. Rodzice nie powinni rozpoczynać, przerywać ani modyfikować leczenia samodzielnie, ponieważ beta-bloker może wpływać na częstość pracy serca, ciśnienie tętnicze i poziom glukozy. W czasie terapii trzeba stosować się do zaleceń dotyczących podawania leku i karmienia.

Co robić po zauważeniu zmiany?

Po zauważeniu czerwonej lub sinoczerwonej zmiany u niemowlęcia można postępować w kilku krokach:

1. Umów dziecko na ocenę u pediatry, aby potwierdzić, czy zmiana przypomina naczyniaka niemowlęcego.
2. Zapisz datę zauważenia zmiany, jej lokalizację i przybliżony rozmiar.
3. Wykonuj zdjęcia co 2–3 miesiące, najlepiej w podobnym świetle i z przedmiotem pozwalającym ocenić skalę.
4. Skontaktuj się szybciej z lekarzem, jeśli naczyniak gwałtownie rośnie, krwawi, owrzodzia się albo utrudnia widzenie, oddychanie lub karmienie.

Skóra z naczyniakiem powinna być chroniona przed urazami i nadmiernym drażnieniem. Nie trzeba izolować dziecka ani ograniczać zwykłej higieny. Zmianą nie można się zarazić. Preparaty pielęgnacyjne i sposób opatrywania ewentualnej rany najlepiej dobrać po konsultacji, zwłaszcza gdy powierzchnia naczyniaka jest uszkodzona.

Najważniejsze jest połączenie spokoju z obserwacją. Naczyniak u niemowlaka najczęściej przechodzi naturalny cykl wzrostu i zanikania, ale ocena pediatry pomaga odróżnić go od malformacji naczyniowej i wychwycić sytuacje, w których potrzebne jest wcześniejsze leczenie.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii lekarza w sprawie zdrowia dziecka.