Zez u niemowlaka – kiedy udać się do lekarza?

Zez u niemowlaka do około 3.–4. miesiąca życia często jest przejściowym zjawiskiem fizjologicznym, wynikającym z niedojrzałości układu wzrokowego. Jeżeli oko ucieka stale, zez pojawił się nagle albo utrzymuje się po 4. miesiącu, dziecko powinien zbadać okulista dziecięcy.

Co oznacza zez u niemowlaka?

Zez to nieprawidłowe ustawienie oczu, przez które nie patrzą one dokładnie w tym samym kierunku. Jedno oko może odchylać się w stronę nosa, skroni, góry lub dołu. U noworodka i młodego niemowlęcia krótkie, sporadyczne epizody zezowania często wynikają z niedojrzałości mięśni gałki ocznej oraz układu nerwowego, który dopiero uczy się koordynować ruchy oczu.

Taki zez fizjologiczny zwykle stopniowo się zmniejsza, gdy dziecko zaczyna sprawniej fiksować wzrok i wodzić nim za przedmiotami. Nie oznacza to jednak, że każdy zez w pierwszych miesiącach życia można zignorować. Stałe odchylenie oka wymaga oceny nawet u bardzo małego dziecka.

Zez fizjologiczny, pozorny czy patologiczny?

U niemowląt może występować także zez pozorny. Szeroka nasada nosa i fałdy skórne w wewnętrznych kącikach oczu częściowo zasłaniają białkówkę, przez co oczy mogą wyglądać na ustawione nierówno, choć w rzeczywistości patrzą w tym samym kierunku. Ostatecznie rozstrzyga to badanie okulistyczne, a nie samo zdjęcie lub obserwacja w domu.

Zez patologiczny może wiązać się między innymi z wadą refrakcji, zaburzeniami pracy mięśni oka albo rzadziej z problemem neurologicznym. Znaczenie ma nie tylko wiek dziecka, lecz także charakter objawu – zez stały jest bardziej niepokojący niż krótkie, sporadyczne odchylenie.

Zarówno zez zbieżny, w którym oko ucieka w stronę nosa, jak i zez rozbieżny, gdy odchyla się ku skroni, może wymagać kontroli. Sam kierunek odchylenia nie pozwala ocenić, czy problem jest niegroźny.

Kiedy udać się z niemowlęciem do lekarza?

Skontaktuj się z okulistą dziecięcym, jeśli zauważasz którykolwiek z poniższych objawów:

• Oko ucieka stale i nie wraca do prawidłowego ustawienia.
• Zez pojawił się nagle, szczególnie po okresie prawidłowego ustawienia oczu.
• Zez utrzymuje się po ukończeniu 4. miesiąca życia lub staje się coraz częstszy.
• Dziecko przekrzywia głowę, aby spojrzeć na przedmiot.
• Niemowlę mruży albo często przymyka jedno oko podczas patrzenia.

Wizyta jest wskazana również wtedy, gdy zez dotyczy przede wszystkim jednego oka, dziecko ma trudność z wodzeniem wzrokiem za zabawką albo w rodzinie występował zez lub poważne wady wzroku. Wczesna diagnoza pomaga chronić rozwój widzenia obuocznego i zmniejsza ryzyko niedowidzenia, nazywanego potocznie leniwym okiem.

Jak wygląda pierwsza wizyta u okulisty dziecięcego?

Badanie niemowlęcia jest zwykle bezbolesne i często odbywa się na rękach rodzica. Lekarz zbiera informacje o przebiegu ciąży i porodu, rozwoju dziecka oraz chorobach oczu występujących w rodzinie. Następnie ocenia ustawienie i ruchomość gałek ocznych, wodzenie wzrokiem za przedmiotem oraz fiksację, czyli zdolność krótkiego skupienia spojrzenia na określonym obiekcie.

W zależności od sytuacji okulista może wykonać badanie refrakcji, które pozwala wykryć dalekowzroczność, krótkowzroczność lub astygmatyzm, a także oftalmoskopię, czyli ocenę dna oka. Czasem stosuje się test zasłaniania oka, określany jako cover-test, oraz badania oceniające widzenie obuoczne i kąt zeza. Jeśli dziecko nie współpracuje, część badań można powtórzyć podczas kolejnej wizyty.

Rozpoznanie zeza pozornego nie powinno opóźniać konsultacji, gdy odchylenie oka jest stałe lub pojawiło się nagle.

Jak leczy się zez u niemowląt?

Metoda leczenia zależy od przyczyny, rodzaju zeza, jego nasilenia oraz obecności wady wzroku lub niedowidzenia. Terapia często zaczyna się od metod nieinwazyjnych:

• Okulary korekcyjne – stosuje się je, gdy zez wiąże się z wadą refrakcji.
• Zasłanianie oka – opaska na lepiej widzącym oku może pobudzać słabsze oko do pracy.
• Ćwiczenia i terapia widzenia – dobiera się je do wieku dziecka oraz rodzaju zaburzenia.
• Zabieg chirurgiczny – rozważa się go w wybranych przypadkach, gdy leczenie zachowawcze nie daje wystarczającej poprawy.

Operacja nie jest automatycznym następstwem rozpoznania zeza. O jej potrzebie decyduje okulista po pełnej diagnostyce. Wczesne wykrycie problemu zwiększa szanse na prawidłowy rozwój widzenia, ale nie oznacza, że rodzic powinien samodzielnie rozpoczynać ćwiczenia lub zasłanianie oka.

Sporadyczne zezowanie u najmłodszego niemowlęcia może mieścić się w normie. Stały zez, nagłe pojawienie się objawu albo utrzymywanie się odchylenia po 4. miesiącu życia to wskazania do konsultacji okulistycznej.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku niepokojących objawów skonsultuj dziecko z lekarzem.