Noworodek – dlaczego ma czkawkę i jak sobie z nią radzić?

Czkawka u noworodka najczęściej jest naturalnym odruchem, a nie objawem choroby. Wynika z mimowolnych skurczów niedojrzałej przepony i zwykle ustępuje samoistnie. Możesz pomóc dziecku, układając je w pozycji pionowej, robiąc przerwy w karmieniu i zapewniając mu spokój oraz ciepło.

Dlaczego noworodek ma czkawkę?

Czkawka to rytmiczne, mimowolne skurcze przepony, czyli mięśnia uczestniczącego w oddychaniu. U noworodka układ nerwowy i mechanizmy kontrolujące pracę przepony nie są jeszcze w pełni dojrzałe. Z tego powodu czkawka może pojawiać się często, także codziennie.

Najczęściej trwa kilka minut i nie powoduje dziecku bólu. Częściej występuje u wcześniaków, ponieważ ich układ nerwowy i oddechowy potrzebuje więcej czasu na dojrzewanie. Z wiekiem napady zwykle pojawiają się coraz rzadziej, często wyraźnie po około 3. miesiącu życia.

Do czkawki mogą prowadzić przede wszystkim następujące sytuacje:

• Połykanie powietrza podczas karmienia – szczególnie gdy dziecko ssie bardzo łapczywie albo jest nieprawidłowo przystawione do piersi.
• Przepełnienie żołądka – zbyt duża ilość pokarmu może zwiększać ucisk na przeponę.
• Nagłe ochłodzenie – na przykład podczas przewijania, kąpieli lub zmiany ubrania.
• Nadmiar bodźców – głośne otoczenie, intensywne pobudzenie albo nagła zmiana pozycji mogą sprzyjać czkawce.

Jak pomóc dziecku, gdy ma czkawkę?

Jeśli noworodek spokojnie oddycha, nie płacze i nie ma innych niepokojących objawów, najczęściej wystarczy poczekać. Czkawka zwykle mija bez leczenia. Możesz jednak ułatwić dziecku uspokojenie się i odbicie połkniętego powietrza:

• Ułóż dziecko w pozycji pionowej i przytrzymaj je przy swoim ramieniu, tak jak po karmieniu. Nie potrząsaj nim i nie uciskaj brzucha.
• Rób przerwy w karmieniu, zwłaszcza gdy maluch ssie szybko. Krótka przerwa pozwala mu spokojnie odetchnąć i odbić powietrze.
• Zadbaj o prawidłowe karmienie – przy piersi pomocne może być skorygowanie przystawienia, a przy butelce sprawdzenie, czy przepływ mleka przez smoczek nie jest zbyt szybki.
• Zapewnij ciepło i bliskość – przytulenie, spokojny kontakt i przykrycie dziecka lekkim kocykiem mogą pomóc, jeśli czkawka pojawiła się po ochłodzeniu.

Nie trzeba przerywać karmienia tylko dlatego, że pojawiła się czkawka, ale nie zmuszaj dziecka do dalszego jedzenia. Jeśli napad zaczął się po posiłku, odczekaj chwilę i pozwól maluchowi odpocząć w pozycji pionowej.

Nie strasz dziecka, nie podawaj mu cukru ani wody i nie klep mocno po plecach. Metody stosowane czasem u dorosłych mogą być dla noworodka nieskuteczne lub niebezpieczne. Dziecko w tym wieku nie potrzebuje też domowych naparów bez uzgodnienia z lekarzem.

Kiedy czkawka wymaga konsultacji z pediatrą?

Sama częsta czkawka zwykle nie oznacza choroby. Znaczenie ma jednak jej czas trwania, powtarzalność oraz samopoczucie dziecka. Czkawka może towarzyszyć refluksowi żołądkowo-przełykowemu, zwłaszcza gdy pojawia się razem z częstym ulewaniem lub wyraźnym dyskomfortem po karmieniu.

Skontaktuj się z pediatrą także wtedy, gdy czkawka wyraźnie męczy dziecko, wybudza je, utrudnia zasypianie lub pojawia się wraz z innymi objawami. Lekarz oceni, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka, na przykład badanie przewodu pokarmowego lub USG jamy brzusznej.

Pilnej pomocy medycznej wymaga sytuacja, w której dziecko ma trudności z oddychaniem, sinieje, wiotczeje, nie może przyjąć pokarmu albo powtarzająco i gwałtownie wymiotuje.

Czy czkawka u noworodka z czasem minie?

W większości przypadków tak. Częstotliwość czkawki zmniejsza się wraz z dojrzewaniem układu nerwowego, oddechowego i pokarmowego. Najlepszym wsparciem pozostają spokojne karmienie, przerwy na odbicie, pozycja pionowa po posiłku oraz cierpliwość. Jeśli dziecko rozwija się prawidłowo i nie ma innych objawów, czkawka jest zwykle tylko przejściowym etapem niemowlęctwa.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji medycznej. Jeśli stan lub zachowanie dziecka budzi Twój niepokój, skontaktuj się z pediatrą.