Immunoglobulina w ciąży – kiedy jest konieczna i jak działa?

Immunoglobulina anty-D w ciąży jest profilaktyką dla kobiet z krwią Rh-ujemną, u których nie wykryto przeciwciał anty-D. Zwykle podaje się ją między 28. a 30. tygodniem ciąży, a po krwawieniu, urazie, poronieniu lub zabiegu inwazyjnym – możliwie szybko, najlepiej w ciągu 72 godzin. W Polsce rutynowe podanie w 28.–30. tygodniu jest świadczeniem gwarantowanym przez NFZ.

Kiedy podaje się immunoglobulinę anty-D?

Preparat jest przeznaczony dla kobiet Rh(D)-ujemnych. Znaczenie ma także wynik badania przeciwciał. Immunoglobuliny anty-D nie stosuje się jako profilaktyki, jeśli organizm już wytworzył własne przeciwciała anty-D – w takiej sytuacji ciążę prowadzi się według indywidualnego planu ustalonego przez lekarza.

Rutynowa profilaktyka ma zwykle miejsce w 28.–30. tygodniu ciąży. Osobne podanie może być potrzebne po zdarzeniu, które zwiększa prawdopodobieństwo przedostania się krwinek płodu do krwiobiegu matki. Dotyczy to między innymi krwawienia z dróg rodnych, urazu brzucha, amniopunkcji, biopsji kosmówki, innych zabiegów inwazyjnych, poronienia, ciąży pozamacicznej lub obumarcia płodu. Po porodzie dawkę podaje się matce, jeśli dziecko jest Rh(D)-dodatnie albo jego Rh(D) nie jest znane.

Jeśli minęło więcej niż 72 godziny, nie rezygnuj z kontaktu z lekarzem. W wielu charakterystykach produktów leczniczych zaleca się podanie preparatu także po tym czasie, możliwie szybko, choć skuteczność może być niższa. W przypadku dużego krwawienia lekarz może zlecić ocenę jego rozmiaru i dobrać dodatkową dawkę.

Jak działa immunoglobulina anty-D?

W ciąży lub podczas porodu niewielka ilość krwinek płodu może przedostać się do krwiobiegu matki. Jeżeli matka ma Rh(D)-ujemne krwinki, a płód Rh(D)-dodatnie, układ odpornościowy może rozpoznać antygen D jako obcy i zacząć wytwarzać przeciwciała anty-D. W kolejnej ciąży takie przeciwciała mogą przechodzić przez łożysko i uszkadzać krwinki płodu, prowadząc do choroby hemolitycznej noworodka.

Immunoglobulina anty-D zawiera gotowe przeciwciała IgG. Wiążą one krwinki Rh(D)-dodatnie, zanim układ odpornościowy matki uruchomi trwałą odpowiedź. Jest to profilaktyka, a nie leczenie aktywnego konfliktu serologicznego. Przy prawidłowo dobranej dawce i odpowiednio wczesnym podaniu profilaktyka zapobiega immunizacji w ponad 99% przypadków, zgodnie z informacjami zawartymi w charakterystykach produktów leczniczych.

Jak otrzymać immunoglobulinę w ramach NFZ?

Od 1 stycznia 2018 roku podanie immunoglobuliny anty-RhD kobiecie RhD-ujemnej w 28.–30. tygodniu ciąży, bez wykrytych przeciwciał anty-RhD, jest świadczeniem gwarantowanym w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej. Koszt świadczenia obejmuje preparat. Należy zgłosić się do poradni położniczo-ginekologicznej, która ma umowę z NFZ.

Organizacja wizyty może różnić się między placówkami, dlatego najlepiej rozpocząć procedurę odpowiednio wcześniej:

1. Sprawdź w dokumentacji wynik grupy krwi i czynnika Rh oraz aktualne badanie przeciwciał.
2. Porozmawiaj z lekarzem prowadzącym o terminie rutynowej profilaktyki lub zgłoś mu każde krwawienie, uraz albo planowany zabieg.
3. Wybierz poradnię ginekologiczno-położniczą realizującą świadczenia w ramach umowy z NFZ.
4. Na wizytę zabierz dokument tożsamości, dokumentację ciąży, wynik grupy krwi i wyniki badań przeciwciał, jeśli nie są dostępne w systemie placówki.
5. Po podaniu poproś o wpisanie nazwy i numeru serii preparatu do dokumentacji medycznej.

Dawka zależy od preparatu, tygodnia ciąży i rodzaju zdarzenia. W praktyce stosuje się różne moce, między innymi 150–300 mikrogramów, czyli 750–1500 j.m., ale nie wolno samodzielnie przeliczać ani wybierać dawki. Sposób podania może być domięśniowy, dożylny lub – w określonych sytuacjach – podskórny, zgodnie z charakterystyką konkretnego produktu i decyzją personelu medycznego. Przy zaburzeniach krzepnięcia lub niektórych przypadkach otyłości lekarz może rozważyć inną drogę podania.

Czy immunoglobulina anty-D jest bezpieczna?

Immunoglobulina anty-D jest szeroko stosowana w ciąży i służy ochronie kolejnych ciąż. Dostępne informacje dotyczące produktów leczniczych wskazują na brak szkodliwego wpływu profilaktyki na płód. Preparaty są wytwarzane z osocza ludzkich dawców, które podlega badaniom i procesom ograniczającym ryzyko przeniesienia czynników zakaźnych. Tego ryzyka, jak w przypadku każdego produktu pochodzącego z ludzkiego osocza, nie można jednak opisać jako absolutnie zerowego.

Po zastrzyku mogą wystąpić łagodne, przejściowe objawy. Najczęściej dotyczą one miejsca wkłucia lub ogólnego samopoczucia:

• Ból, tkliwość, obrzęk, zaczerwienienie, świąd albo stwardnienie w miejscu podania.
• Ból głowy, nudności lub przejściowe zawroty głowy.
• Gorączka, dreszcze albo złe samopoczucie.
• Rzadkie reakcje alergiczne, w tym pokrzywka, duszność, spadek ciśnienia lub anafilaksja.

Przed podaniem trzeba poinformować lekarza o nadwrażliwości na immunoglobuliny, niedoborze IgA, zaburzeniach krzepnięcia i wcześniejszych reakcjach po preparatach krwiopochodnych. Po zastrzyku pacjentka powinna pozostać pod obserwacją przez czas wskazany przez personel. Duszność, świszczący oddech, uogólniona pokrzywka, ucisk w klatce piersiowej, omdlenie lub gwałtowne osłabienie wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

O czym pamiętać?

Najważniejsze są trzy informacje: rutynową immunoglobulinę anty-D podaje się zwykle w 28.–30. tygodniu ciąży, po zdarzeniach zwiększających ryzyko immunizacji liczy się czas – najlepiej pierwsze 72 godziny – a kwalifikację zawsze opiera się na grupie Rh i wyniku badania przeciwciał. Termin oraz konkretny preparat ustal z lekarzem prowadzącym, a na wizytę zabierz dokument potwierdzający grupę krwi.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. W przypadku krwawienia, urazu, poronienia lub innego zdarzenia mogącego wymagać profilaktyki skontaktuj się pilnie z prowadzącym ginekologiem albo zgłoś się do placówki udzielającej pomocy doraźnej.