Badania krwi w ciąży – kiedy należy je wykonać?
Badania krwi w ciąży wykonuje się według harmonogramu określonego w polskim standardzie opieki okołoporodowej. Pierwszy pakiet należy zrealizować do 10. tygodnia ciąży lub podczas pierwszej wizyty. Kolejne terminy obejmują między innymi test OGTT między 24. a 28. tygodniem, badanie GBS między 35. a 37. tygodniem oraz KTG po 40. tygodniu. Lekarz prowadzący może rozszerzyć diagnostykę, jeśli wymaga tego stan zdrowia ciężarnej lub wyniki wcześniejszych badań.
Kalendarz badań w ciąży
Poniższa tabela przedstawia najważniejsze badania laboratoryjne i diagnostyczne w kolejnych etapach ciąży. Zakres może zostać zmieniony w przypadku ciąży wysokiego ryzyka, chorób przewlekłych albo nieprawidłowych wyników.
| Etap ciąży (tygodnie) | Badania laboratoryjne i diagnostyczne |
|---|---|
| Do 10. tygodnia | Morfologia, grupa krwi i Rh, przeciwciała odpornościowe, glukoza na czczo, VDRL, HIV, HCV, toksoplazmoza, TSH, HBsAg oraz badanie ogólne moczu. Cytologia, jeśli nie była wykonana w wymaganym okresie. |
| 11–14 | USG pierwszego trymestru, a w uzasadnionych przypadkach test podwójny, czyli PAPP-A i wolna podjednostka beta-hCG. |
| 15–20 | Morfologia i badanie ogólne moczu. Między 18. a 22. tygodniem USG połówkowe. |
| 21–26 | OGTT z 75 g glukozy, morfologia, badanie ogólne moczu, przeciwciała anty-D u kobiet z Rh ujemnym oraz toksoplazmoza przy wcześniejszym ujemnym wyniku. |
| 27–32 | Morfologia, badanie ogólne moczu, przeciwciała anty-D u kobiet z Rh ujemnym i USG trzeciego trymestru. Immunoglobulina anty-D między 28. a 30. tygodniem, jeśli istnieją wskazania. |
| 33–37 | Morfologia, badanie ogólne moczu, HBsAg, HIV oraz posiew GBS między 35. a 37. tygodniem. VDRL i HCV w grupach zwiększonego ryzyka. |
| 38–39 | Morfologia i badanie ogólne moczu oraz kontrola położnicza. |
| Po 40. tygodniu | KTG i USG. Przy prawidłowych wynikach badania mogą być powtarzane po 7 dniach, zgodnie z decyzją lekarza. |
Badania do 10. tygodnia ciąży
Pierwsza wizyta powinna odbyć się możliwie wcześnie, zwykle około 7.–8. tygodnia, a najpóźniej do 10. tygodnia. Lekarz zbiera wywiad, ocenia ryzyko ciąży, mierzy ciśnienie i masę ciała oraz zleca podstawowy panel badań.
Na początku ciąży wykonuje się najczęściej:
- morfologię krwi oraz oznaczenie grupy krwi i czynnika Rh, jeśli wynik nie jest odpowiednio udokumentowany
- przeciwciała odpornościowe przeciw antygenom krwinek czerwonych
- glukozę na czczo oraz, przy czynnikach ryzyka, doustny test obciążenia glukozą
- badania w kierunku kiły, HIV, HCV i zakażenia toksoplazmozą
- TSH, a także badanie HBsAg zgodnie z aktualnym planem opieki
- badanie ogólne moczu oraz cytologię, jeśli nie wykonano jej w okresie wskazanym przez lekarza
Ocena odporności na różyczkę może zostać zlecona, gdy nie ma wiarygodnej informacji o przebyciu choroby lub szczepieniu. Przy dodatnich czynnikach ryzyka cukrzycy ciążowej lekarz może zlecić OGTT już na początku ciąży, zamiast czekać do standardowego terminu.
Badania w pierwszym i drugim trymestrze
Między 11. a 14. tygodniem wykonuje się USG pierwszego trymestru. W zależności od wskazań łączy się je z testem podwójnym, obejmującym białko PAPP-A i wolną podjednostkę beta-hCG. Jest to badanie przesiewowe, które ocenia ryzyko wybranych nieprawidłowości chromosomalnych, a nie stawia ostatecznego rozpoznania.
Między 15. a 20. tygodniem powtarza się morfologię i badanie ogólne moczu. USG połówkowe wykonuje się zwykle między 18. a 22. tygodniem. Służy ono szczegółowej ocenie budowy anatomicznej płodu, łożyska i wybranych parametrów ciąży.
Najważniejszym badaniem laboratoryjnym drugiego trymestru jest OGTT. Wykonuje się go standardowo między 24. a 28. tygodniem, zgodnie ze zleceniem lekarza. Badanie obejmuje:
- pobranie krwi na czczo
- wypicie roztworu zawierającego 75 g glukozy
- oznaczenie stężenia glukozy po 1 godzinie
- oznaczenie stężenia glukozy po 2 godzinach
OGTT służy do wykrywania cukrzycy ciążowej, która może przebiegać bez wyraźnych objawów. W tym okresie wykonuje się również morfologię, badanie moczu oraz przeciwciała anty-D u kobiet z Rh ujemnym. Toksoplazmozę kontroluje się ponownie, gdy wcześniejszy wynik nie potwierdza odporności.
Badania w trzecim trymestrze
Między 27. a 32. tygodniem ponownie wykonuje się morfologię i badanie ogólne moczu. W tym czasie przypada także USG trzeciego trymestru. U kobiet z Rh ujemnym oznacza się przeciwciała anty-D, a przy określonych wskazaniach podaje immunoglobulinę anty-D między 28. a 30. tygodniem. Postępowanie to ma ograniczać ryzyko powikłań związanych z niezgodnością serologiczną.
Między 33. a 37. tygodniem zakres badań obejmuje:
- morfologię krwi i badanie ogólne moczu
- antygen HBs, który służy do wykrywania zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B
- badanie w kierunku HIV
- VDRL i HCV, jeśli występuje zwiększone ryzyko zakażenia
- posiew GBS z pochwy i odbytu między 35. a 37. tygodniem
GBS jest wymazem wykrywającym paciorkowce grupy B. Wynik ma znaczenie dla postępowania podczas porodu, ponieważ dodatni posiew może wskazywać na potrzebę profilaktyki antybiotykowej.
W 38. i 39. tygodniu powtarza się morfologię oraz badanie ogólne moczu. Po 40. tygodniu wykonuje się KTG i USG, które pomagają ocenić czynność serca płodu, aktywność skurczową macicy oraz wybrane parametry dobrostanu dziecka.
Kiedy potrzebne są dodatkowe badania?
Standardowy harmonogram dotyczy ciąży przebiegającej bez dodatkowych obciążeń. Częstsze kontrole lub rozszerzenie diagnostyki mogą być potrzebne między innymi przy cukrzycy, chorobach tarczycy, nadciśnieniu, nieprawidłowych wynikach badań, ciąży mnogiej, obciążonym wywiadzie rodzinnym albo podejrzeniu nieprawidłowości rozwoju płodu.
W uzasadnionych przypadkach lekarz może zaproponować nieinwazyjne badania prenatalne z krwi, takie jak NIPT, albo diagnostykę inwazyjną, na przykład amniopunkcję. O zakresie i terminie takich badań decyduje lekarz po analizie wieku ciąży, wyników badań przesiewowych oraz indywidualnych czynników ryzyka.
Harmonogram badań powinien być traktowany jako punkt odniesienia, a nie samodzielny plan diagnostyczny. W razie niepokojących objawów lub wątpliwości dotyczących terminu konkretnego badania należy skontaktować się z lekarzem prowadzącym.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę. Zakres i terminy badań mogą różnić się w zależności od stanu zdrowia ciężarnej oraz przebiegu ciąży.
