GBS w ciąży – co warto wiedzieć o badaniu i leczeniu?

GBS w ciąży oznacza najczęściej nosicielstwo paciorkowca grupy B, a nie chorobę. Bakteria naturalnie występuje w przewodzie pokarmowym i może być obecna w pochwie. Dotyczy to około 10–30% kobiet. Najważniejsze jest wykrycie jej pod koniec ciąży i zastosowanie antybiotyku w czasie porodu, aby ograniczyć ryzyko zakażenia noworodka.

Czym jest GBS w ciąży?

GBS, czyli paciorkowiec grupy B (Streptococcus agalactiae), jest bakterią, która może kolonizować dolny odcinek przewodu pokarmowego oraz drogi rodne. U większości kobiet nie powoduje żadnych objawów. Dodatni wynik wymazu oznacza więc zwykle nosicielstwo, a nie aktywną infekcję.

Znaczenie GBS wiąże się przede wszystkim z porodem. Dziecko może mieć kontakt z bakterią podczas przechodzenia przez kanał rodny, a po odejściu wód płodowych bakterie mogą przedostać się do płynu owodniowego. Wczesne zakażenie noworodka jest rzadkie, ale może mieć poważny przebieg, dlatego stosuje się profilaktykę śródporodową.

Jak i kiedy wykonuje się badanie GBS?

Badanie przesiewowe wykonuje się między 35. a 37. tygodniem ciąży. Ten termin zwiększa szansę, że wynik będzie odzwierciedlał sytuację w okresie porodu. Wynik uzyskany znacznie wcześniej może nie być miarodajny, ponieważ kolonizacja GBS może się zmieniać.

Położna lub lekarz pobiera wymaz z dolnej części pochwy oraz z odbytnicy. Zwykle nie trzeba zakładać wziernika. Badanie jest krótkie i na ogół bezbolesne, a materiał trafia do laboratorium mikrobiologicznego.

Aby ograniczyć ryzyko zafałszowania wyniku, przed pobraniem wymazu można zastosować się do następujących zaleceń:

• Powstrzymaj się od współżycia przez około 3 dni przed badaniem.
• W dniu pobrania umyj okolice intymne łagodnie, bez silnych środków odkażających.
• Nie stosuj dopochwowych preparatów, jeśli lekarz nie zalecił ich użycia.
• Poinformuj personel o niedawno przyjmowanych antybiotykach, ponieważ mogą wpływać na wynik.

Samo badanie nie służy do rozpoznania każdej infekcji u ciężarnej. Jeśli występują gorączka, ból, nieprawidłowa wydzielina lub objawy zakażenia dróg moczowych, potrzebna może być osobna diagnostyka.

Kiedy podaje się antybiotyk podczas porodu?

Dodatni wynik wymazu jest wskazaniem do podania antybiotyku w czasie porodu. Profilaktykę stosuje się także w niektórych sytuacjach, gdy wynik nie jest znany. Decyzja zależy od przebiegu porodu, wieku ciążowego i dodatkowych czynników ryzyka.

Dlaczego GBS nie leczy się rutynowo przed porodem?

Nosicielstwo może ustąpić po antybiotykoterapii, ale bakteria często szybko ponownie kolonizuje drogi rodne. Z tego powodu leczenie dodatniego wymazu na długo przed porodem zwykle nie chroni dziecka w dniu narodzin i nie jest standardowym postępowaniem.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy GBS powoduje zakażenie, na przykład bakteriurię lub zakażenie dróg moczowych. Wtedy lekarz leczy infekcję zgodnie z jej rozpoznaniem. Niezależnie od tego obecność GBS w moczu w ciąży jest wskazaniem do profilaktyki antybiotykowej podczas porodu.

Jak wygląda antybiotykoterapia śródporodowa?

Najczęściej stosuje się penicylinę, a alternatywą może być ampicylina. Lek podaje się dożylnie w czasie porodu, zwykle w powtarzanych odstępach ustalonych przez personel. Nie należy samodzielnie przyjmować antybiotyku ani próbować leczyć nosicielstwa domowymi metodami.

Największą ochronę uzyskuje się, gdy profilaktyka trwa odpowiednio długo przed narodzinami dziecka, ale nawet jeśli poród postępuje szybko, antybiotyk podaje się tak wcześnie, jak to możliwe. Nie odracza się koniecznych czynności położniczych wyłącznie po to, aby uzyskać określoną liczbę dawek.

Jeśli masz alergię na penicylinę, powiedz o tym lekarzowi i położnej. Przy mniej nasilonych reakcjach można zastosować antybiotyk z grupy cefalosporyn, a przy dużym ryzyku ciężkiej reakcji wybór zależy od rodzaju alergii oraz wrażliwości bakterii. W takich przypadkach pomocny jest antybiogram.

GBS a poród naturalny i cesarskie cięcie

Dodatni GBS nie jest wskazaniem do cesarskiego cięcia. Przy porodzie drogami natury stosuje się antybiotyk śródporodowy, który zmniejsza ryzyko przekazania bakterii dziecku. Sama obecność paciorkowca nie wyklucza bezpiecznego porodu naturalnego.

Jeśli cesarskie cięcie jest zaplanowane i odbywa się przed rozpoczęciem skurczów oraz przed odejściem wód płodowych, profilaktyka skierowana przeciw GBS zwykle nie jest potrzebna, ponieważ dziecko nie przechodzi przez kanał rodny. Podczas operacji może jednak zostać podany antybiotyk zapobiegający zakażeniom pooperacyjnym.

Jeżeli skurcze już się rozpoczęły albo doszło do pęknięcia błon płodowych przed cesarskim cięciem, lekarz ocenia wskazania do profilaktyki GBS i uwzględnia je w planie postępowania.

O czym pamiętać przed przyjęciem do szpitala?

Przed porodem przygotuj dokumentację tak, aby personel mógł szybko sprawdzić wynik badania i informacje o alergiach:

• Mam przy sobie wynik badania GBS z 35.–37. tygodnia ciąży.
• Wiem, czy występowała u mnie alergia na penicylinę lub inne antybiotyki.
• Poinformuję położną lub lekarza o dodatnim wyniku przy przyjęciu do szpitala.
• Zgłoszę, czy odeszły wody płodowe, kiedy to nastąpiło i czy mam gorączkę.
• Powiem personelowi, jeśli w poprzedniej ciąży dziecko miało zakażenie GBS.

Dodatni wynik GBS wymaga zaplanowania profilaktyki, ale nie oznacza choroby ani konieczności cesarskiego cięcia. Najważniejsze są wynik badania, szybkie przekazanie go personelowi oraz podanie antybiotyku w odpowiednim momencie porodu.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę ani personelem medycznym. W razie gorączki, odpłynięcia wód płodowych lub rozpoczęcia porodu skontaktuj się z placówką prowadzącą poród.