Łożysko po porodzie – jak wygląda i dlaczego jest ważne?
Łożysko to przejściowy narząd płodowy, który po narodzinach dziecka przestaje pełnić swoją funkcję i zostaje wydalony w trzeciej fazie porodu. Personel medyczny sprawdza, czy urodziło się w całości, ponieważ pozostawione fragmenty mogą zwiększać ryzyko krwawienia i zakażenia.
Czym jest łożysko po porodzie?
Łożysko rozwija się w macicy podczas ciąży i pośredniczy między organizmem matki a płodem. Dostarcza dziecku tlen i składniki odżywcze, odbiera produkty przemiany materii oraz uczestniczy w produkcji hormonów. Krew matki i dziecka nie miesza się bezpośrednio, ale substancje mogą przechodzić przez łożysko i pępowinę.
Po urodzeniu dziecka narząd ten nie jest już potrzebny. Nadal pozostaje przytwierdzony do ściany macicy, ale skurcze powodują jego stopniowe odklejenie i wydalenie. Ten etap nosi nazwę trzeciej fazy porodu, a łożysko wraz z błonami płodowymi i pępowiną określa się także jako popłód.
Jak wygląda łożysko po porodzie?
Łożysko zwykle ma kształt okrągłego lub lekko owalnego dysku. Pod koniec ciąży osiąga zazwyczaj około 20–25 cm średnicy, waży średnio 500–600 g, choć jego wielkość zależy między innymi od wieku ciążowego i warunków rozwoju płodu.
Strona matczyna jest ciemniejsza, brązowoczerwona i podzielona na nieregularne zraziki. Strona płodowa jest gładsza, delikatniejsza i pokryta błonami, przez które widać rozgałęziającą się sieć naczyń krwionośnych. Do tej powierzchni przyczepia się pępowina.
Położna lub lekarz ogląda obie strony łożyska, błony oraz pępowinę. Taka ocena pomaga stwierdzić, czy narząd został wydalony w całości. Brakujący fragment może pozostać w macicy, nawet jeśli na pierwszy rzut oka łożysko wygląda prawidłowo.
Jak przebiega rodzenie łożyska?
Rodzenie łożyska najczęściej jest znacznie krótsze i mniej odczuwalne niż narodziny dziecka. Może trwać kilka minut, ale w zależności od sytuacji klinicznej trzeci okres porodu obserwuje się nawet do około godziny. Przebieg obejmuje zwykle następujące etapy:
- Łożysko zaczyna odklejać się od ściany macicy wskutek kolejnych skurczów.
- Położna lub lekarz obserwuje objawy oddzielania się narządu, takie jak wydłużenie pępowiny, zmiana kształtu i twardnienie macicy oraz nagły wypływ krwi.
- Rodząca może odczuwać potrzebę parcia, dzięki któremu łożysko i błony płodowe przesuwają się przez kanał rodny.
- Personel ocenia, czy popłód jest kompletny, a następnie kontroluje obkurczanie macicy i krwawienie.
Trzecia faza porodu może być prowadzona aktywnie albo wyczekująco. W pierwszym wariancie personel może podać oksytocynę, która nasila skurcze macicy i zmniejsza ryzyko nadmiernego krwawienia. W wariancie wyczekującym obserwuje się naturalne oddzielanie i wydalenie łożyska. Wybór zależy od stanu matki, przebiegu porodu i procedur obowiązujących w danym miejscu.
Dlaczego lekarz bada łożysko po porodzie?
Oględziny łożyska są elementem oceny bezpieczeństwa po porodzie. Lekarz sprawdza, czy nie brakuje zrazika, fragmentu błon lub części powierzchni narządu. Pozostawione resztki mogą utrudniać obkurczanie macicy i prowadzić do krwotoku, zakażenia albo przedłużającego się krwawienia.
Jeśli łożysko nie rodzi się samo lub krwawienie jest nasilone, konieczna może być interwencja położnicza. W zależności od sytuacji lekarz może zastosować leki, ręczne wydobycie łożyska lub zabieg usunięcia pozostałych tkanek, zwykle w znieczuleniu. Nie jest to rutynowa procedura u każdej kobiety, lecz postępowanie w razie wskazań medycznych.
Badanie histopatologiczne nie jest automatycznie potrzebne po każdym prawidłowym porodzie. Zleca się je między innymi przy porodzie przedwczesnym, podejrzeniu zakażenia, nieprawidłowym wyglądzie łożyska, niewyjaśnionych powikłaniach lub niecałkowitym wydaleniu narządu. Wynik może pomóc wyjaśnić przebieg komplikacji i mieć znaczenie przy planowaniu kolejnej ciąży.
Po porodzie skontaktuj się pilnie z personelem lub lekarzem, jeśli pojawią się objawy sugerujące pozostawienie resztek łożyska:
- przedłużające się lub nasilające krwawienie, zwłaszcza z dużymi skrzepami
- gorączka albo dreszcze
- silny lub narastający ból podbrzusza
- nieprzyjemnie pachnące, gęste odchody połogowe lub upławy
Takie objawy nie muszą oznaczać resztek łożyska, ale wymagają oceny medycznej. Nie należy czekać na ich samoistne ustąpienie, szczególnie gdy krwawienie jest obfite lub towarzyszy mu osłabienie.
Placentofagia – fakty, mity i bezpieczeństwo
Placentofagia oznacza spożywanie łożyska po porodzie. Narząd bywa jedzony po ugotowaniu, wysuszeniu lub przetworzeniu na kapsułki. Zwolennicy tej praktyki przypisują jej wpływ na laktację, poziom energii, nastrój, obkurczanie macicy i ryzyko depresji poporodowej.
Dotychczasowe dane nie potwierdzają jednak tych korzyści w sposób pozwalający traktować placentofagię jako metodę leczniczą lub suplementację. Badania są nieliczne, obejmują małe grupy albo nie mają wystarczającej grupy kontrolnej. Wyników obserwowanych u zwierząt nie można automatycznie odnosić do ludzi.
| Aspekt | Zwolennicy placentofagii | Stanowisko medyczne |
|---|---|---|
| Lepszy nastrój i mniejsze ryzyko depresji | Przypisują działanie hormonom i składnikom odżywczym | Brak wiarygodnych dowodów na zapobieganie depresji poporodowej |
| Większa produkcja mleka | Wskazują na obecność hormonów w tkance łożyska | Nie potwierdzono klinicznie wyraźnego wpływu na laktację |
| Uzupełnienie żelaza i poprawa energii | Traktują łożysko jako źródło składników odżywczych | Nie zastępuje to diagnostyki ani leczenia niedokrwistości |
| Bezpieczeństwo po obróbce | Zakładają, że gotowanie lub suszenie usuwa zagrożenia | Łożysko nie jest jałowe, a obróbka może nie usunąć wszystkich patogenów |
Łożysko może zawierać bakterie, a także substancje, które zostały w nim zatrzymane podczas ciąży. Nieprawidłowe przechowywanie lub obróbka zwiększa ryzyko zakażenia. Opisywano również przypadki, w których spożycie preparatu z łożyska wiązano z możliwością przeniesienia drobnoustrojów na matkę lub karmione przez nią dziecko. Z tego powodu placentofagia nie jest standardem opieki położniczej.
W Polsce łożysko urodzone w placówce medycznej jest traktowane jako odpad medyczny, który szpital powinien zabezpieczyć i przekazać do utylizacji zgodnie z obowiązującymi zasadami. Możliwość zabrania go do domu zależy od organizacji danego miejsca i podstaw prawnych, dlatego nie należy zakładać, że szpital wyda je na życzenie. Wątpliwości najlepiej wyjaśnić z placówką jeszcze przed porodem.
Inaczej wygląda sytuacja przy porodzie domowym, ponieważ łożysko nie trafia wtedy do szpitalnego systemu gospodarowania odpadami. Nie oznacza to jednak, że można je bezpiecznie spożywać lub przechowywać bez zachowania zasad sanitarnych. Poród lotosowy i pamiątkowe wykorzystanie łożyska są praktykami alternatywnymi, a nie elementem standardowej opieki medycznej.
Łożysko jest przede wszystkim narządem, który umożliwia prawidłowy rozwój dziecka i pomaga utrzymać ciążę. Po porodzie najważniejsze jest potwierdzenie jego całkowitego wydalenia oraz obserwacja krwawienia i objawów zakażenia. W przypadku placentofagii brakuje potwierdzonych korzyści, a potencjalne ryzyko zakażenia sprawia, że nie powinna zastępować sprawdzonych metod leczenia ani konsultacji z lekarzem.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i ma charakter wyłącznie informacyjny. W razie silnego krwawienia, gorączki, narastającego bólu lub innych niepokojących objawów po porodzie skontaktuj się pilnie z personelem medycznym.
